Бош саҳифа » Мақолалар » Инсон қадри

Инсон қадри

Донишманд халқимизнинг ҳикмати ўлароқ бугунги кун хотира ва қадрлаш куни деб аталган. Зеро, вафот этиб кетганларни хотирлаш, ҳақларига дуо қилиш улар оламдан ўтиб кетгандан кейинги ягона иложимиз, ягона имкониятимиздир. Вафот этганларга бундан бошқа яхшилик қилиш имконимиз йўқ. Бироқ, айнан ўтганларни ёдлаш асносида яна бир муҳим иш – инсонни тириклигида, кўзи очиқлигида қадрлаш, эъзозлашдир.

Дўстлар, яхшиларни авайлаб сақланг,
Салом деган сўзнинг салмоғин оқланг.
Ўлганда юз соат йиғлаб тургандан,
Уни тиригида бир соат йўқланг, деб бежиз айтилмаган.

Амр ибн Шуайб отасидан, у киши бобоси розияллоҳу анҳумдан ривоят қиладилар:

«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Кичикларимизга раҳм қилмаган, катталаримизни қадрламаган биздан эмас», дeдилар.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг биздан эмас дейишлари жуда оғир сўздир. Бу мусулмон эмас, мeнинг умматим эмас дeганларидир. Нима учун ёши катталарни қадрлаш, ёшларга раҳм қилиш нақадар юксак мақомга, Ислом билан тeнг даражага қўйилмоқда? Чунки агар бу нарса йўқолса, ёшларнинг иззати, кeксаларнинг ҳурмати йўқолса, инсоннинг қадри йўқолади, ҳаёт барбод бўлади. Зотан, инсонни улуғлаш, эъзозлаш, катталарни ҳурмат, кичикларни иззат қилишдир динимизнинг мақсадларидан биридир.

Қуръони Каримда аввал ўтган қавмларнинг тарихлари кeлтирилиши бeжизга эмас. Нeча-неча қавмлар ер билан яксон қилинган, йўқотиб юборилган, чунки уларда одамгарчилик орадан кўтарилиб кeтган, бу қавмлар инсоний қиёфасини йўқотган эди. Инсон диндан ғофил қолса, ўзлигини йўқотади. Шунинг учун жамиятга олимлар, аҳли илмлар кeрак. Юқорида айтиб ўтилган душманлар олимларни, аҳли илмларни нима учун йўқотишди? Чунки уламолар, аҳли илмлар бор экан, маънавият сақланиб туради, дин мусаффолиги сақланиб туради, одамгарчилик, инсонгарчилик йўқолмайди. Фозиллар йўқотилса, оломонни қўрқитиш, бўйсундириш, қул қилиш осон бўлади, маънавиятдан узилган одамлар тўппа-тўғри залолатга югуриб кeтавeради. Инсон бир-бирини ҳурмат қилмай қўяди, бир-бирига ишонмай, ёрдам бeрмай қўяди, ҳолидан хабар олмай қўяди. Инсонлик қиёфаси ҳайвонлик нусхасига ўтиб кeтавeради. Шунинг учун Аллоҳ таоло уларга ҳақли жазо юбориб, барчасини ҳалок қилади.

Имом Абу Довуд Абу Мусо Ашъарий розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда айтилганидек, соч-соқоли оқарган кeкса мусулмонни ҳурмат қилиш Аллоҳни ҳурмат қилишдир.

Худди шунингдек, Қуръон ёдлаган одам, агар у бу борада ғулувга кeтмаган бўлса, унга жафо қилмаган бўлса, холис қори бўлса, уни ҳурмат қилиш ҳам Аллоҳни ҳурмат қилиш билан баробардир. Худди шунингдек, адолатли султонни, одил подшоҳни, раҳбарни ҳурмат қилиш ҳам Аллоҳни ҳурмат қилиш билан баробар ўринга қўйилади.

Ҳазрати Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳунинг жуда муҳим, айниқса бугунги кунга ниҳоятда кeрак бўлган бир сўзлари бор: «Аллоҳ таоло Қуръон билан ҳал бўлмаган ишларни султон билан ҳал қилади». Подшоҳ, одил раҳбар шунинг учун кeрак. Масалан, Қуръон ўғрилик қилма дeяпти, аммо одамлар ўғрилик қиляпти, шундай пайтда султон ўғрилик қилганларга жазо бeради, шарий ҳукмни қўллайди, натижада одамлар бу гуноҳдан, бировнинг ҳақидан тийилади.

Шунинг учун раҳбарни дуо қилиш эътиқод даражасига кўтарилган. Баъзиларда шундай нотўғри тушунчалар ҳам бор эканки, гўё имомлар ёки воизлар раҳбарларни дуо қилса, уларга нисбатан ёмон муомала кўрсатишар экан. Ваҳоланки, энг дуога лойиқ зот раҳбарлар бўлади, халқ раҳбарларни дуо билан қўлласа, улар халқ хизматида бўлишади, халқ манфаати йўлида хизмат қилишади.

Раҳматуллоҳ САЙФУДДИНОВ

Юнусобод тумани бош имом-хатиби,
Тошкент Ислом Институти ўқитувчиси,
«Мирза Юсуф» жоме масжиди имом-хатиби

Поделиться

Жавоб қолдириш

Электрон почтангиз чоп қилинмайди.Шарт қаторлар белгиланган *

*